Người dân Hà Nội thấp thỏm chuyện ‘ai thuê, bán gì’ trước cửa nhà

Sở Xây dựng Hà Nội đang lấy ý kiến dự thảo Nghị quyết của HĐND về thí điểm quản lý, sử dụng vỉa hè, lòng đường để kinh doanh, phát triển kinh tế đô thị, kinh tế đêm. Hoàn Kiếm là một trong hai phường được đề xuất thí điểm giai đoạn đầu, với mức thuê dự kiến 45.000 đồng mỗi m2 một tháng.

Nhà mặt tiền của chị Thương nằm trên phố Hàng Bồ, phường Hoàn Kiếm, cạnh con ngõ hẹp với chục hộ gia đình sinh sống. Chính sách dự kiến cho thuê vỉa hè mở ra cơ hội kinh doanh trên “đất vàng” chỉ với 100.000-200.000 đồng mỗi tháng cho không gian 2-4 m2, nhưng chị băn khoăn “cơ hội này dành cho ai”.

“Tôi muốn nới thêm chỗ ngồi cho quán, người ở nơi khác tới thuê, họ lại tính mở bán bún, phở. Cơ quan chức năng giải quyết mâu thuẫn này ra sao?”, chị đặt vấn đề.

Tương tự, gia đình bà Xuân đang cho thuê cửa hàng bán đồ lưu niệm trên phố Hàng Gai. Bà ủng hộ việc thành phố cho thuê vỉa hè để kinh doanh, song băn khoăn về tiêu chí xác định hộ nào được thuê, kinh doanh mặt hàng gì, thế nào.

Bà Xuân lo ngại sẽ phát sinh cảnh “khách Tây vào mua đồ lưu niệm, phải bước qua gánh bún riêu”. Bởi lẽ, kinh doanh hàng ẩm thực vỉa hè sẽ phát sinh các công đoạn nấu nướng, dọn rửa, xả thải… dễ gây nguy cơ ô nhiễm và mất mỹ quan đường phố.

Ngoài phần diện tích trên vỉa hè, hộ kinh doanh cũng có thể được thuê một phần lòng đường để buôn bán, làm nơi đỗ xe. Theo chị Thương, thực tế không gian đỗ xe dễ nảy sinh xung đột kiểu “khách anh, khách tôi” giữa chủ cửa hàng mặt phố và người thuê vỉa hè. Chị cho hay quy ước “ngầm hiểu” của giới buôn bán là chủ xe không dừng, đỗ trước mặt bằng kinh doanh nếu không mua hàng.

“Một số người vẫn đỗ, với lập luận ‘vỉa hè này của nhà anh, chị à’. Người kinh doanh sẽ có tiếng nói hơn khi họ được thuê vỉa hè một cách chính thống”, chị Thương nêu.

Để tránh mâu thuẫn với người thuê vỉa hè, một số chủ nhà phố cho biết họ sẽ đăng ký thuê từ chính quyền, rồi cân nhắc nhượng lại. Việc này sẽ giúp họ kiểm soát tốt hơn người thuê lẫn hoạt động kinh doanh trước cửa nhà.

Ở khía cạnh này, PGS. TS Lưu Đức Hải, nguyên Cục trưởng Phát triển Đô thị (Bộ Xây dựng), cho rằng nhà quản lý nên ưu tiên sinh kế tại chỗ. Bên cạnh cấp phép cho chính hộ dân sở hữu nhà mặt phố, cơ quan chức năng có thể cân nhắc cho phép hộ nghèo, lao động tự do kinh doanh lâu năm tại khu vực được thuê vỉa hè, lòng đường… tránh tình trạng đầu cơ không gian công cộng.

“Việc xác định người được thuê cần minh bạch, triệt tiêu cơ chế “xin – cho” và tạo sự đồng thuận trong xã hội”, ông góp ý.

Hai năm trước, TP HCM đã thí điểm cho thuê vỉa hè, lòng đường. Sau hơn một năm thí điểm, thành phố thu khoảng 7 tỷ đồng từ các hoạt động văn hóa, bố trí tiện ích công cộng và buôn bán. Đại diện một doanh nghiệp tổ chức sự kiện cho biết việc thuê vỉa hè còn một số điểm nghẽn về thời gian và thống nhất diện tích thuê.

Ví dụ, họ chỉ thuê 6 tiếng, nhưng thành phố chỉ quy định hai mức thanh toán nửa tháng (cho thời hạn thuê dưới 15 ngày) và một tháng (15-30 ngày). Tức là, họ phải thanh toán cho khoảng thời gian gấp vài chục lần mốc thuê thực tế. Bên cạnh đó, khái niệm diện tích cho thuê chưa thống nhất, còn vênh giữa thực tiễn sử dụng và diện tích khoanh vùng của cơ quan chức năng (gồm không gian vùng đệm).

Từ thực tế này, ông góp ý Hà Nội nên cho phép thanh toán linh hoạt theo thời gian, mục đích sử dụng và thống nhất các khái niệm về không gian thuê.

Hộ kinh doanh chỉ được thuê vỉa hè có trả phí khi ít nhất 50% hộ gia đình, kinh doanh có quyền sử dụng nhà ở đồng thuận. Chị Thương cho rằng tỷ lệ trên khó đạt, bởi người kinh doanh nhìn vào lợi ích. Dù phí không cao, việc thêm một khoản chi chưa rõ hiệu quả sẽ khiến họ chần chừ. Thêm vào đó, nếu không đạt tỷ lệ đồng thuận cần thiết (50%), vỉa hè đơn giản là được lập lại trật tự cũ. “Việc không ai được thuê sẽ công bằng với tất cả, không còn tị nạnh hay tranh cãi”, chị nói.

Theo kết quả khảo sát hơn 3.000 độc giả của VnExpress đầu tuần này, hơn 60% người dân không ủng hộ việc cho thuê vỉa hè. PGS. TS Lưu Đức Hải cho rằng sự e ngại của người dân đến từ thực trạng “đâu lại vào đấy” sau mỗi đợt ra quân lập lại trật tự đô thị của nhà chức trách.

“Người dân không phản đối một đô thị sống động. Họ phản đối sự nhếch nhác, mất vệ sinh và vô trật tự”, ông Hải nhận định.

Ông đề xuất việc cho thuê cần đi kèm loạt tiêu chí. Trong đó, không gian an toàn cho người đi bộ là “lằn ranh đỏ”, không được phép nhân nhượng. Các tiêu chí như vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm, mỹ quan đường phố cần được đảm bảo, như người thuê phải dọn dẹp sạch sẽ, trả lại mặt bằng thông thoáng ngay sau khi hết thời gian được phép hoạt động trong ngày.

Bên cạnh đó, nguyên Cục trưởng Phát triển Đô thị khuyến nghị cơ quan chức năng ứng dụng công nghệ trong quản lý cho thuê. Chẳng hạn, mỗi vị trí vỉa hè cho thuê có thể được cấp một mã QR công khai tại cửa hàng. Người dân hoặc lực lượng chức năng chỉ cần quét mã là biết rõ người thuê cùng thông tin diện tích, ngành hàng và thời hạn thuê kinh doanh.

Theo Vnexpress.